1 Timothi 6:6-8

[6] Himahleh lungkimna toh kithuah Pathian limsakna tuh punna thupitak ahi.

[7] Khovel ah bangmah i lutpih kei a, bangmah i pawtpih thei sam kei ding hi.

[8] Himahleh nek ding leh silh ding nei in, huaite ah i lungkim ding uhi.

Hiai a Sawltak Paul in Timothi kiang a laikhak tungtawn a thu a vaikhak "Lungkimna toh kithuah Pathian limsakna punna thupitak" ahihdan chetna dia EKLISIASTI laibu a khovel thil paidan kigen taangpite pansan a suut ding i hi.

Laisiangthou suutte'n Eklisiasti Laibu gelh ahihleh, Kumpi Solomon di'n gingta uhi. Eklisiasti 1:1 ah, a laibu gelhtu pen Sinsaktu - David Tapa, Jerusalem Kumpi kichi ahihziak hi di'n leng i gingta hi. Huaiban ah, Kumpi Solomon hihna toh kituak pilna leh hauhsakna thupitak nei hi a akilat ziak leng hi di'n i gingta hi.

Eklisiasti 1:2 i simleh "Bang teng bangmah lou ahi"(Everything is meaningles / All is Vanity) chih in hon na vaidawn pah hi. Lungbuai laitak a simkhate a ding bang in beidotna puangsak lel leh kilawm hi. Himahleh, 'Bangmahlou'chih kammal pen, English a Meaningless / Vanity chihna ahi a, Hebrew kammal 'Hebel' apat kilet ahi. 'Hebel' khiatna ahihleh 'tuihu' (vapour) ahihkeileh 'hu' (breath) ahi. "Bangteng bangmah hilou” / Bangteng in omzia neilou" chih hizaw lou in, "Bangteng in sawt daihlou" / "Bangteng theng pahpah"chihna ahizaw hi.

Mihing hihna ah, hinkhua omzia i na suutsek bang un, Eklisiasti gelhtu in leng, mihingte leh thil omdan theihsiamna di'n a pilna lungtang nakpitak in ana suah a, a hauhsakna leng tampi seng in nasatak in pan ana la sam hi (Eklisiasti 1:13). 

Thil theisiam hile hang, a puakdan nuam hiven maw? Puakdan i siam kilungkim hizel mai lou hia?

Eklisiasti gelhtu in leng lungkimna a zonna lam in, mihing hinkhua a thil tampi buuktuah in saikaak a, amah mah inleng hih a thei in, thil 5 sehgolpi a khen zen in suut hi:

1. Pilna (Wisdom): Pilna bangmahlou hi'n gen hi. Pilna i chih thil tampi leh thil tampite toh kisai thuukpi a theihna ahi a, thil tampi theihna in lungkimna hilou in dahna tun zel hi. Thil theihna in mihingte bikhiahna chiang (limitations) nei i hihdan uh hon phawksak hi. Thil diklou leh akisam i theihte uh mihingte hahpanna, siamna leh mahni ut thu a bawlhoihtheih louh tamlua ahihziak in, theihna in lungkimna hilou in lungngaihna hon tun zaw zel hi (Eklisiasti 1:18). Gentheihna tuamtuam, zawnna, natna leh sihna chihte pilna ziak a paikan chih om tuanlou ahihman in bukim tuanlou hi. Pilna in damsung tan chauh daih a, tangtawn daih tuanlou ahihman in punna om tuanlou a, lungkimna leng om tuanlou hi'n pulaak hi.

2. Nopsakna (Pleasure): Kumpi Solomon in a pilna teng suah in, neih leh lam, innten-louten, sana-dangka, numei omkhawmna, suak leh sal, mittai theihna leh lungtang taisak theihna di'n bangmah suum lou zen in, mihing in a suangtuah theihteng in nopsakna ana zong sam hi (Eklisiasti 2: 10).Himahleh, nopsa den chih omlou a, kua mah a nuiden thei leng omlou hi. Huai ban ah thil thak om tuanlou ahihziak in, nopsakna leng daih sawt lou ahihdan gen hi. Nopsa den lou ahihziak in, punna leng hituanlou a, nopsakna ah leng lungkimna omtuanlou hi’n gen hi.

3. Sepgimna (Toil): Sepgimna bangmah salou ahihdan a gen nawn hi. Aziak ahihleh a sepgimgah amah mah in luak lou a, mi asemgim lou khat hiam leh a pil ngellou khat khawng anotsiat di lel hi'n gen hi (Eklisiasti 2 18-20). Eite mahbang in aman leng, tha leh zung tampi seng in, a hatlai hinkhua teng bei zen a, pilsiamtak in gou-le-gam kaikhawm hi. Nek leh dawn hi'n silh leh te'n natawm kideek zen a, sum leh pai kholkhawm a, mahni in nopsakpih khalou a, a nung a tu-le-ta leh tanaute'n thupitak a ngai ngellou a, nopsakna a zat di lel uh suak zel hi. Sepgimman nekha man dia hinkhua sawt daihlouh achihna hi'n i theisiam a, sepgimman nekkha manlou a omna pen punna hilou a manna ahihziak in lungkimna taktak hon pe tuanlou zel hi'n gen hi.

4. Masawnna (Advancement):

Kum a masawnna leh kum a upat ziak a pilna neih hi tuanlou ahihleh sih hun manoh kihilel hi (Eklisiasti 4:13). Kum a masawn himahleh ngaihdante khauhsak a khek theilou deuhdeuh, sin utlou deuhdeuh ahihleh, kumpi hitatawk in, bang hiam dinmun sangtak len lehleng bangmahlou suak hi. Kum upat ziak a, mi'n lungtang abawlsa khek haksa asak ziak mah in, mite'n valnou ah muanna nga ut zaw ua, zui thanuam zaw uhi. Kum masawnna ah sih hun manoh lel kihi ahih man in punna hilou hi. Tangtawn daih ding a masawn a omkei leh lungkimna om tuanlou ahihdan pulaak hi. 

5. Hauhsakna (Riches): Hiaizah ka neita a ka lungkim chih omlou ban ah, muhna naakte khaktan zen a hunsata chih omlou hi. Neihsa atam leh mansuah di lauhhuai ban ah mi'n sawk di ngen a en uh chih ahi. Hauhna in ihmut mansuah zen a lungsim buaisak a, mansuah theih thil zomah ahihziak in hauhsakna ah lungkimna omtuanlou hi (Eklisiasti 5:10-14).Kuamah hauhsakna toh piangkhawm lou a, kuamah a sepgimgah hauhsakna toh leng mualliamkhawm tuanlou hi. Neih leh lamte i sihchiang a kikeng thei tuanlou ahihman in, hauhsakna i chih mihing in damsung sawtlou lel nei i hi chih akilatna leng hi ahi. Khovel tan kia daih dite'n lungkimna hon pelou uh ahihziak in, aban deih behna toh hong ton vek uh ahihziak in, punna omlou hi. Punna omlou chu lungkimna omlou ahihdan taklang tuantuan hi. 


Khovel thilte sawt daih lou:

Tangtawn om ahi chih i theih uh toh kiton in tangtawn daih ding khovel thil omlou ahi chih leng i thei uhi. Tangtawn daihlou dite punna hilou hi'n Eklisiasti gelhtu'n gen hi. Khovel a gilou tampi a om a, huaite lak ah, diktattak a vaihawmna di munte natawm ah leng diktatlouhna om ahihman in, mihingte'n hiaite toh kisai in bawllem theih luat i neihlouh uh tam mahleh, Toupa'n ahunhun in hiaite ngaihtuah ding ahihna ah khamuan i kisin hi. Taksa hinna leh hinkhua a thil i koih thupite uh daihsawt lou ahihziak ua, hiaite a lungkimna i zon uleh, lungkimna daihsawtlou chihna hong hi ahi (Sam 144:4 ; 1 John 2:17). Pathian in i lungtang ua tangtawn koih ahihman in tangtawn daih ding thil mah i lungtang in zongzong hi maizen veh aw (Eklisiasti 3:11)! Tangtawn thilte khovel thilte ah zong in, dapkual zel mahle hang, kimu tuanlou ahihman in, tangtawn daih ding thilte bang ahita dia? Kumpi Solomon in a pilna, hauhsakna azat ban ah amah ngei inleng hih leh phawk a amuh khiak ahihleh,

1. Pathian, thil bangkim siampa'n a thilgeel dan i theihbut di uh hilou ahihman in, Amah lau a, Amah muang a, Amah thumang pen mihingte hih di pumpi ahihdan gen in thukhitna bawl hi (Eklisiasti 3:11, 12:13-14 ; Paunaakte 3:5-6). Hiai ahi punna thupitak, Sawltaak Paul in i chaangkaal tel a agen. 

2. Lungkimna kipiak ding chih ahi. Huai chu nek leh dawn di nei a, mahni nnasep chiat ah lungkim theihna khel a hoih omlou hi'n gen hi. Lungkimna in kipahna hon pia ahihziak in(Eklisiasti 2:24, 3:12-14 & 22). Bangkim a kipaak dia thupiak a omte kihi ven (1 Thessalonikate 5:18). Bangkim a kipahna ahihleh punna thupitak leh tangtawn daih thil ahi. 

Lungkimna i chih, siamna, pilna, theihna, hauhna, gou-le-gam leh hihtheihnate ah hilou in, i poimohte bukimna ah om ana hizaw hi. I poimoh uh a tam hetkei hi: Nek leh dawn, silh leh ten, innten-louten ei khom a i neihte uh ana hizaw hi. Hiaiteng ban delh a mihingte i hong buai chiang un, gimna leh lungngaihna khawng hon guan lel a, sawt leng daih lou zomah hi. I gengensa mahbang in, khovel tan kia daih thilte punna hilou hi. Sawltak Paul ngei inleng 1 Korinthte 15:19 ah “Tu damsung kia a Khrist tung a lametna i neih in zaw mi tengteng lak a mi hehpihhuaipen i hi ding hi” ana chi hi. Tangtawnlam et i kisinsin di uh ahi. Luke 10:41-42 ah, Toupa Jesu in khovel thil tampi ngaihtuahnate'n phatuamlou pi a hon buaisak ahihdan leh apoimoh khat kia om (Amah limsak) ahihdan ana gen hi. Pathian in salam thil i deihteng uh hon piak sawm lou himahleh, salam thil i taksapte uh hon pe di'n thuchiam hon pia hi (Matthai 6:31-33), Amah Kumpigam zong masa photphot le hang.

Mihing hihna ah, neih-le-lam leh khosakna nuamzaw delh hetlou in om ni chihna hipahlou hi. Amasa pen, huaichu Pathian leh Athu limsak a lungkimtak a om di mangngilh zen in khovel thilte delh kei ni chi ut i hizaw hi. Amasa ding i nanungsak uleh, punna hilou manthaina delh kihilel hi. Tangtawn daih ding thilte kia punna ahihdan i kiphawksak thak zel uh poimoh hi. Bible in hon hilh tuantuan mahbang in, thil omsate (lei leh van natawm) khelhna ziak in mangthang vek dia, Pathian in athak sitset in Lei thak leh Van thak bawl ding a, huai gam ah taangtawn in kikhosata ding hi. 

Ngaklahhuai hinatel e! Tangtawn khopi thak a i ten kal ngaklahhuai hinatel e! “Hong paita in Toupa Jesu!” chi a Ahong pai nawn i ngak sung un, lungkimtak in Pathian limsak hinkhua, huaichu, Jesu Khrist suun sem hinkhua zang thei chiat di'n Toupa'n i poimoh leh taksap bang chiat un hon vualzawl hen! Amen! 

(Matthai 24:25 ; 2 Peter 3:13 ; Isai 65:17)